Büfe Karavan ve Mobil Büfe Ruhsatı: Gerekli Belgeler ve Başvuru Adımları

Aşağıda her adımı hangi kanun ya da yönetmeliğe dayandığıyla birlikte anlattık. Belediyeden belediyeye değişen kısımları da ayrıca belirttik, çünkü en çok yanlış bilgi o noktada dolaşıyor.

Bu yazı 28 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlandı. Ceza ve harç tutarları her yıl güncellendiği için yazıda TL tutarı vermedik.

Kısaca: kimden ne alınır?

Belediye: iznin asıl sahibi

Seyyar satışa izin verme ve izinsiz satışı durdurma yetkisi belediyede. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesi belediyeye "izinsiz satış yapan seyyar satıcıları faaliyetten men etmek" görevini veriyor. Kural koyma ve ücret tarifesi belirleme yetkisi de belediye meclisinin.

Kanun iznin adını, süresini ya da hangi belgelerin isteneceğini yazmıyor. Bu yüzden her belediye kendi düzenini kuruyor. Birkaç gerçek örnek, farkın ne kadar büyük olabileceğini gösteriyor:

• Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin Kabahatler Talimatnamesi, "her ne şekilde olursa olsun seyyar satıcılık yapanlara" ceza öngörüyor.
• Balıkesir'deki Karesi Belediyesi'nin yönergesinde (2024 tarihli arşiv kopyası) seyyar satış aracı belediyeye ait. Satılabilecek yiyecekler simit, poğaça, börek gibi kalemlerle sınırlı. Satış, zabıtanın belirlediği yer ve saatlerde yapılıyor.
• İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin "Mobil Büfeler" sayfası bir izin programı değil. Sayfa İBB'nin kendi ücretsiz ikram araçlarını anlatıyor. Özel girişimcilere izin veren bir başvuru sistemi değil.

Büyükşehirlerde bir de yetki paylaşımı var. 5216 sayılı Kanun'a göre sıhhi işyerlerini ilçe belediyesi ruhsatlandırıyor, büyükşehir ise kendi sorumluluğundaki alanlarla ilgileniyor. Yani başvuru yerini, satış yapmayı düşündüğünüz nokta belirliyor.

Büfe karavan bir "işyeri" sayılıyor

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, 2020'deki değişiklikle işyeri tanımına "sabit ya da mobil yerleri" ifadesini ekledi. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı da 9 Mayıs 2022 tarihli görüş yazısında, taşıtlarla seyyar yeme içme hizmeti veren yerlerin "sıhhi müessese" olarak ruhsatlandırılması gerektiğini belirtti.

Burada pratik bir sorun var. Ruhsat örneği bir adres ve ada, pafta, parsel bilgisi istiyor. Sürekli yer değiştiren bir karavan için bunun nasıl uygulanacağı yönetmelikte yazmıyor. Uygulamayı belediyeniz belirler, bu yüzden başvurudan önce ruhsat birimiyle görüşmek gerekiyor.

Kamu alanında işgal harcı

Cadde, meydan ya da pazar yeri gibi kamuya ait bir alanda izinle satış yaparsanız 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'na göre işgal harcı ödersiniz. Harç, kullandığınız alanın metrekaresi ve gün sayısı üzerinden hesaplanır. Güncel tutarı belediyenin yıllık tarifesinde bulabilirsiniz. Kanun izinsiz işgalin de harç borcunu ortadan kaldırmadığını açıkça söylüyor.

Özel arazide durum

Otel bahçesi, özel otopark ya da festival alanı gibi yerler için net bir kural bulamadık. İşgal harcı ve kaldırım işgali cezası metinlerde yalnızca kamu alanları için geçiyor. Buna karşılık işyeri ruhsatı yönetmeliğinde özel arazi için bir istisna yok. Bizim okumamız şu: arazi sahibinin izni tek başına yetmeyebilir. Düzenli satış yapacaksanız o yerin bağlı olduğu belediyeye önceden sorun.

Gıda tarafı: Tarım Müdürlüğü kaydı gerekir mi?

Genel kural şöyle: gıda işletmeleri Tarım ve Orman Bakanlığı'na kayıt yaptırır ve "işletme kayıt belgesi" alır. Ancak Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik'in 12. maddesi bir istisna tanıyor. "Çadır, büfe ve seyyar satış araçları gibi taşınabilir ve/veya geçici gıda işletmeleri" için ilgili kurumdan usulüne göre alınan izin belgesi, kayıt belgesi yerine kabul ediliyor. Bakanlık isterse bu izni göstermeniz gerekiyor.

Yönetmelik "ilgili kurum"un adını vermiyor. Mobil yeme içme için bu kurum pratikte belediye. Bazı il müdürlükleri yine de kayıt alıyor olabilir, bu yüzden bulunduğunuz ilin ya da ilçenin Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne bir kez teyit ettirin. Kayıt yaptırırsanız başvuru e-Devlet'teki "Gıda Üretim, Satış ve Toplu Tüketim İşletmeleri İçin İşletme Kayıt Belgesi" hizmetinden ya da il müdürlüğüne yapılıyor. İnceleme süresi 15 iş günü.

Bir noktayı karıştırmamak gerekiyor. Tarım kaydı, belediye ruhsatının yerini tutmaz. Yönetmeliğin 13. maddesi bunu açıkça yazıyor.

Karavanın içi yönetmeliğe uygun olmalı

Belge kadar önemli olan, aracın nasıl yapıldığı. Gıda Hijyeni Yönetmeliği'nin 12. maddesi taşınabilir gıda işletmeleri için ayrı şartlar koyuyor. Gerekli durumlarda şunlar zorunlu:

• ellerin yıkanıp kurulanabileceği bir düzen,
• pürüzsüz, yıkanabilir, korozyona dayanıklı ve toksik olmayan gıda temas yüzeyleri,
• alet ve ekipmanın temizlenebileceği bir yer,
• yeterli miktarda sıcak ve/veya soğuk içilebilir su,
• sıvı ve katı atığın hijyenik biçimde depolanıp uzaklaştırılması,
• gıdanın sıcaklığının korunması ve izlenmesi.

Sabit işletmeler için yazılmış tuvalet ve akan sulu lavabo gibi şartlar, madde başlıkları gereği mobil birimlere doğrudan uygulanmıyor. HACCP konusunda da sık bir yanlış var. Yönetmelik HACCP ilkelerine dayanan bir prosedür istiyor, sertifika istemiyor.

İşyeri ruhsatı yönetmeliği iki araç türü için daha ayrıntılı bir liste veriyor: gezici piliç ve köfte satış araçları ile su ürünleri satış araçları. Bu listelerde paslanmaz kasa ve tezgâh, buzdolabı, jeneratör, sıcak ve soğuk su tesisatı, su deposu ve atık su deposu var. Su ürünleri için "çekilebilir karavan tipi, kapalı kasalı" araç açıkça yazılı. Başka yiyecekler satan bir büfe karavan için bu şartlar yazılmamış. Yönetmelik adı geçmeyen işyerleri için "benzeri işyerleri için öngörülen esaslara" bakılacağını söylüyor. Belediyenin bu listeleri örnek alması bu yüzden olası, ama bu bizim tahminimiz, doğrulanmış bir uygulama değil.

Bu kalemler karavanın iç yerleşimini belirlediği için projenin en başında konuşulmalı. Üretim bittikten sonra lavabo ya da atık su deposu eklemek hem zor hem pahalı.

Çalışanlar için hijyen eğitimi

Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 126. maddesine göre gıda satış yerinde çalışan herkes hijyen eğitimi almak zorunda. İşi bizzat yapıyorsanız işletme sahibi olarak siz de bu kapsamdasınız. Hijyen Eğitimi Yönetmeliği'ne göre eğitim en az sekiz saat sürüyor ve belge, kişi o işte çalıştığı sürece geçerli.

Eskiden üç ayda bir yapılan zorunlu portör muayenesi 2011'de kanundan çıkarıldı. Bugün geçerli kural şu: bulaşıcı bir hastalığı ya da görünür açık yarası olan kişi, iyileştiği raporla belgelenene kadar gıda ile çalışamaz.

Aracın kendisi: tescil, ehliyet ve muayene

Römork tescili 2025'te değişti

Eskiden 750 kilogramın altındaki römorklar ayrı tescil edilmiyordu. Yeni römorklar için bu artık geçerli değil. 4 Aralık 2024'teki yönetmelik değişikliğiyle 1 Temmuz 2025'ten sonra üretilen bütün römorklar, hafif olanlar dahil, ayrı ayrı tescil ediliyor. Tescili noter yapıyor.

• İlk tescil satın alma tarihinden itibaren üç ay içinde yapılmalı.
• İstenen belgeler: fatura, uygunluk belgesi, zorunlu trafik sigortası poliçesi ve ÖTV ödeme belgesi. Bu bilgiler elektronik olarak doğrulanabiliyorsa asılları istenmeyebilir.
• 1 Ocak 2025'ten önce üretilmiş hafif römorklar 1 Ocak 2035'e kadar isteğe bağlı tescil edilebiliyor. O tarihe kadar arkalarına çeken aracın numarasını taşıyan plaka takılıyor.

Uygunluk belgesi olmayan araç tescil edilemiyor. Üretici bu belgenin bilgilerini noterlerin ARTES sistemine elektronik imzayla kaydetmek zorunda. Büfe karavan alırken ilk sormanız gereken şey bu belge.

Hangi ehliyet?

• B sınıfı ehliyetle azami yüklü ağırlığı 750 kilograma kadar olan römork çekilebilir.
• 750 kilogramı geçen ve 3.500 kilograma kadar olan römork için BE sınıfı ehliyet gerekiyor.

B ehliyetle ek eğitim ya da sınavla toplam ağırlığı 4.250 kilograma kadar birleşik araç kullanmak da mümkün. Ancak bu eğitimin kurslarda nasıl verildiğini doğrulayamadık, sürücü kursunuza sorun. Römorklu araçlarda hız sınırı, aynı cins römorksuz araçtan saatte 10 kilometre daha düşük.

Muayene

Römorklar ve kamyonet sınıfındaki araçlar ilk bir yaşın sonunda, sonra her yıl periyodik muayeneye giriyor. Süre, uygunluk belgesindeki imal tarihinden başlıyor.

Panelvanı food truck'a çevirmek

Mevcut bir panelvanı ya da kamyoneti dönüştürmek, Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik'e göre bir tadilat. Yetkili bir teknik sorumlunun hazırladığı tadilat projesiyle, onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluştan (örneğin TSE) münferit tadilat uygunluk belgesi alınıyor. Tadilattan sonra araç özel muayeneye giriyor ve değişiklik 30 gün içinde tescil kayıtlarına işletilmek zorunda.

Tadilatla aracın azami yüklü ağırlığı artırılamıyor. Eklediğiniz her mutfak ekipmanı taşıma kapasitesinden düşüyor. İncelediğimiz mevzuatta "büfe aracı" ya da "satış aracı" diye ayrı bir araç cinsi geçmiyor. Ruhsatta hangi cinsin yazılacağını onay kuruluşunun düzenlediği belge belirliyor.

Park etmek, satış izni değildir

Karayolları Trafik Yönetmeliği'ne göre beş dakikayı geçen bekleme park sayılıyor. İçinde insan olması ya da motorun çalışması bunu değiştirmiyor. Yani satış yapan bir büfe, trafik açısından park etmiş durumda ve genel park yasaklarına tabi. Kurallara uygun park etmek ise size satış hakkı vermiyor. O izin yine belediyeden alınıyor.

Vergi, esnaf sicili ve Bağ-Kur

Esnaf muaflığı çoğu durumda yok

Gelir Vergisi Kanunu'nun 9. maddesi, gezici satıcılara esnaf muaflığı tanıyor. Ancak bunu "motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile" veriyor. Motorlu bir food truck bu yüzden muafiyetten yararlanamıyor.

Motorsuz büfe karavan için durum biraz daha belirsiz. Gelir İdaresi, kapalı ve seyyar kullanıma uygun bir karavanda yapılan işin "iş yeri açmaksızın" şartını bozduğunu bir özelgede açıkça yazdı. Belediyenin sürekli ve sabit tahsis ettiği büfeleri de iş yeri sayıyor. Özelgeler yalnızca soran kişiyi bağlıyor, ama yön belli: büfe karavanla satış yapan biri kural olarak vergi mükellefi olur. Emin olmak için vergi dairenizden özelge isteyebilirsiniz.

2026'dan itibaren bir değişiklik daha var. 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'na göre büyükşehir olan illerde "lokanta ve benzeri hizmet işletmelerini işletenler" gerçek usulde vergilendiriliyor. Nüfusu 30.000'i geçmeyen ilçeler ve köyler bunun dışında. Yiyecek hazırlayan bir büfenin bu kapsama girmesi büyük olasılık, ama bu konuda özel bir açıklama yok. Hangi usule tabi olacağınızı işe başlamadan önce mali müşavirinizle netleştirin.

İşe başlama

İşe başladığınızı 10 gün içinde vergi dairesine bildirmeniz gerekiyor. Bunu vergi dairesine giderek, posta ile ya da Dijital Vergi Dairesi üzerinden yapabilirsiniz. Ardından vergi dairesi yoklama yapıyor. Vergi levhasını mükellefiyetin başladığı tarihten itibaren bir ay içinde almanız zorunlu. Perakende satış yapan birinci ve ikinci sınıf tüccarlar için yazar kasa (yeni nesil ödeme kaydedici cihaz) yükümlülüğü de işe başladıktan sonraki 30 gün içinde başlıyor.

Esnaf sicili ve oda

5362 sayılı Kanun'a göre çalışmaya başladıktan sonraki 30 gün içinde esnaf ve sanatkâr siciline kayıt olmanız gerekiyor. Oda kaydı sicil kaydından sonra geliyor. İş yeri seyyar olanlar, ikamet ettikleri yerdeki odaya kaydediliyor. Sicil ve oda kayıt sırasında ustalık belgesi istemiyor. Belediye ise ruhsat aşamasında, yaptığınız iş 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaysa ustalık belgesi, denk bir diploma ya da kurs belgesi isteyebilir. Büfe işinin bu kapsamda olup olmadığını belediyenize ve odanıza sorun.

Bağ-Kur

Vergi mükellefi olduğunuz tarihte 4/b (Bağ-Kur) sigortalılığınız da başlıyor. SGK'ya ayrıca bildirim yapmanız gerekmiyor, bildirimi vergi dairesi ya da sicil müdürlüğü yapıyor.

Hangi sırayla ilerlemeli?

Belgeler birbirine bağlı olduğu için sıra önemli. Oda kaydı vergi kaydı ister, belediye de ruhsat için genellikle oda kaydı ve vergi levhası ister. Ankara'nın sıhhi işyeri ruhsatı belge listesinde ikisi de yer alıyor. Bu bağımlılıklardan çıkan pratik sıra şöyle:

1. Satış yerini ve belediyeyi netleştirin. Seyyar satışa izin verip vermediğini, hangi yiyeceklere izin verdiğini ve istediği belgeleri öğrenin. Seyyar satışı tamamen yasaklayan bir belediyede yol burada kapanır, bu yüzden aracı almadan önce sorun.
2. Aracı uygunluk belgesiyle alın ve üç ay içinde tescil ettirin. Hijyen şartlarını karavanın projesine baştan koydurun.
3. Vergi dairesine işe başlama bildirimini yapın, yoklamayı bekleyin ve vergi levhanızı alın.
4. Esnaf siciline ve odaya kaydolun.
5. Belediyeden izni ve ruhsatı alın. Gerekiyorsa Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne kayıt durumunuzu teyit ettirin.
6. Çalışacak herkesin hijyen eğitimi belgesi satışa başlamadan hazır olsun.

Bu sıra, belgelerin birbirini şart koşmasından çıkarılmış bir yol haritası. Resmî bir prosedür değil. İlk adımda belediyenin söyledikleri geri kalan her şeyi değiştirebilir.

Karavanın ölçüsü, ağırlık sınıfı ve iç donanımı; ehliyetten tescile ve hijyen şartlarına kadar pek çok kararı etkiliyor. Projenizi bu noktalar üzerinden konuşmak isterseniz teklif formundan bize ulaşabilirsiniz. Üretim tarafını food truck imalatı sayfamızda anlattık.

Kaynaklar

• 5393 sayılı Belediye Kanunu, md. 15, 18, 51: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5393&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, md. 7: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, md. 4/t, 6, 12, Ek-1 D(e)(f), Ek md. 2: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20059207&MevzuatTur=21&MevzuatTertip=5
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı görüş yazısı, 09/05/2022: https://webdosya.csb.gov.tr/db/yerelyonetimler/icerikler/belges--bulunmayan-seyyar-mob-l-yeme---cme-yerler--20220510091109.pdf
• 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, md. 52–56: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2464&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• Ankara Büyükşehir Belediyesi Kabahatler Talimatnamesi, md. 23: https://zabita.ankara.bel.tr/yasal-dayanaklar/
• Karesi Belediyesi Seyyar Satış Yönergesi (arşiv kopyası): http://web.archive.org/web/20241203024033/https://www.karesi.bel.tr/dosyalar/yuklenenler/seyyaryonergesi.pdf
• İBB Mobil Büfeler: https://destekhizmetleri.ibb.istanbul/hizmetler/mobil-bufeler/
• Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik, md. 6, 12, 13: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=15594&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• Gıda Hijyeni Yönetmeliği, md. 10–12, 22: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=15592&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, md. 126: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1593&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
• Hijyen Eğitimi Yönetmeliği, md. 5, 6, 9: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18552&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, md. 3, 19–21, 32, 34
• Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik, md. 9, 10, 13, 15, 22, Geçici md. 9–10 (RG 4/12/2024-32742 değişikliği)
• Karayolları Trafik Yönetmeliği, md. 75, 86, 100, 112, 114
• Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayeneleri Hakkında Yönetmelik, md. 14
• Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik, md. 4, 7, Ek IV
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 9: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.4.193.pdf
• GİB özelgeleri 20904, 21039, 21041: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/433/ozelge/20904
• 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 09/09/2025): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/09/20250909-6.pdf
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, md. 153, 154, 168: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.4.213.pdf
• 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu, md. 6, 7, 68: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5362.pdf
• 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, md. 30: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3308.pdf
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 4, 7, 8: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5510.pdf