Belediyeler İçin Mobil Aşevi ve Mobil Mutfak Aracı: Planlama Rehberi

Bu rehberi belediyeler, valilikler, STK'lar ve afet hizmeti veren kurumlar için hazırladık. Mevzuatta Gıda Hijyeni Yönetmeliği'ne, 5996 ve 4734 sayılı kanunlara ve AFAD'ın Türkiye Afet Müdahale Planı'na baktık. Kapasite için ABD'de FEMA'nın kullandığı sınıflamayı örnek aldık, cihaz değerlerini de üretici föylerinden aldık.

Bu yazı 29 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata, AFAD'ın yayımladığı plana ve üretici föylerine göre hazırlandı. Yazıda fiyat vermedik.

Önce karar verilecekler

Sağ sütun bizim okumamız. Dayanaklarını aşağıdaki bölümlerde veriyoruz.

Ücretsiz dağıtılan yemek de gıda mevzuatının içinde. 5996 sayılı Kanun gıda işletmecisini "kâr amaçlı olsun veya olmasın" tanımlıyor ve tanımda kamu kurum ve kuruluşları da var. Piyasaya arz da "bedelli veya bedelsiz" sunumu kapsıyor. Bizim okumamız şu: yemeğin ücretsiz olması ya da aracın belediyeye ait olması, aşağıda anlattığımız hijyen şartlarını ortadan kaldırmıyor.

Kapasite: öğün sayısıyla başlayın

Türkiye için okuduğumuz resmî kaynaklarda, mobil mutfakları kapasiteye göre sınıflayan bir sistem bulamadık. ABD'de afet yönetimini yürüten FEMA'nın böyle bir sınıflaması var ve planlamaya iyi bir çerçeve veriyor. Aşağıdaki değerler bir ABD örneği, Türkiye için bağlayıcı değil.

FEMA'ya göre talep eden kurum, "Mobile Kitchen Unit" tipini günde ihtiyaç duyduğu öğün sayısına göre seçiyor:

Bu günlük değer, birim başına iki servis oturumunu kapsıyor. En küçük tip için asgari ekip bir şoför ve bir çalışandan oluşuyor. FEMA bu değerlerin asgari kriter olduğunu da yazıyor.

Daha büyük ihtiyaç için FEMA ayrı bir tür tanımlıyor: sahaya bir kamyonla ya da kamyon ve römorkla getirilen, genellikle görev bitene kadar yerinden kalkmayan "Field Kitchen Unit". Bunun en küçük tipi günde 5.000 öğüne kadar, en büyüğü 20.000'in üzerinde öğün çıkarıyor. Porsiyon esası 8 ons (yaklaşık 227 g) ana yemek, 6 ons sebze ve 6 ons meyve. FEMA gerçek porsiyonu sahadaki ihtiyacın belirleyeceğini de ekliyor.

Bizim okumamız şu: şartnameye yalnızca "günde X kişi" yazmak yetmiyor. Oturum sayısını ve porsiyon ölçüsünü de yazın. 750 öğünlük bir gün, iki oturuma eşit bölünürse oturum başına 375 porsiyon demek. Kazan hacmini bu sayıya göre konuşursunuz.

Büyük hacimli pişirme: kazan, fırın, benmari

Kepez Belediyesi için ürettiğimiz mobil mutfak aracı, beyaz kabinli bir şasi üzerine kurulu. Ocaklar, fırın, benmariler, havalandırma ve paslanmaz çelik donanım sayesinde ekip çorbayı, ana yemeği ve pilavı araç içinde pişirip etkinliklerde sıcak servis ediyor.

Ölçek hakkında fikir vermesi için üç üreticinin föylerine baktık. Föyler ABD'deki besleme değerlerini veriyor, frekans 60 Hz. Türkiye'de alacağınız cihazın etiketindeki değer geçerli.

Cleveland'ın föyüne göre 150 litrelik kazan bir partide 640 adet 8 onsluk porsiyon çıkarıyor. Bizim okumamız şu: bu, FEMA'nın en küçük tipinde bir oturumun ana yemeğini tek partide karşılıyor. Ama 640 porsiyon 640 kişilik tam öğün değil. Pilav, çorba ve ekmek ayrı hacim istiyor.

Kazan seçimi yerleşimi de etkiliyor. Devrilir kazanın föyünde önerilen yer süzgecinin konumu çiziliyor. Boşaltma ve yıkama suyunun araçta nereye gideceğini yerleşim çiziminde baştan planlayın.

Gazlı fırın başka bir şart getiriyor. Blodgett'in kılavuzu havalandırmanın önemini ayrıca vurguluyor ve davlumbazın cihazı tamamen örtmesini, duvara bitişik olmayan her yanda en az 15 cm taşmasını istiyor. Yetersiz havalandırmadan doğan hasarı garanti dışında tutuyor. Tekerlekli modellerde gaz hortumu için bir tutucu kullanılmasını da istiyor.

Su ve atık su

Gıda Hijyeni Yönetmeliği'nin 12. maddesi, seyyar satış araçları gibi taşınabilir gıda işletmeleri için yazılmış. Gerekli durumlarda el yıkama ve kurulama imkânı, kolay temizlenen ve korozyona dayanıklı yüzeyler, ekipman temizliği ve "yeterli miktarda sıcak ve/veya soğuk içilebilir nitelikte su" istiyor. Sıvı ve katı atıkların hijyenik şekilde saklanıp işletmeden uzaklaştırılması da aynı maddede.

Yönetmelik bir litre değeri vermiyor, yalnızca "yeterli" diyor. Karşılaştırma için bir ABD örneği: FDA'nın model gıda kodu, mobil işletmelerde atık su tankının temiz su tankından yüzde 15 büyük olmasını istiyor. Bu kural Türkiye'de bağlayıcı değil.

FEMA'nın tanımında da su dolumu ve atık suyun alınması, mutfağı talep eden kurumun işi olarak yazılı. Bizim okumamız şu: tank hacmini konuşmadan önce aracın nerede dolacağını ve atık suyun nereye boşaltılacağını belirleyin. Günde iki kez dolum yapabilecekseniz tank küçülebilir, sahada boşaltma imkânı yoksa büyümesi gerekir.

Enerji: gaz mı, elektrik mi

Gaz ya da elektrik kararı, aracın elektrik yükünü büyük ölçüde değiştiriyor. Yukarıdaki föylere göre elektrikli 150 litrelik kazan tek başına 19,6 kW çekiyor. Gazlı sürümünde ısı gaza geçiyor ve föyde elektrik için yalnızca 120 V, 10 A satırı kalıyor. Bu da yaklaşık 1,2 kW ediyor (volt ile amperin çarpımı, bizim hesabımız). Dört gözlü benmari 240 V'ta 4,8 kW çekiyor (4 × 1.200 W).

Jeneratör gücü için Generac, ev jeneratörleri için şu yöntemi veriyor. Aynı anda çalışacak cihazların çalışma güçlerini toplayın ve üzerine en büyük tek kalkış gücünü ekleyin. Değerleri cihaz etiketinden alın. Sayfamızda yazdığımız gibi enerji jeneratör, şebeke bağlantısı ya da akülerle sağlanabiliyor. Seçerken çalışacağınız yerlerde şebeke bağlantısı olup olmadığına bakın.

Gaz tarafındaki araç tesisatı kurallarını daha önce food truck ekipmanları rehberimizde inceledik. Food truck'taki mutfak tüpü için araç mevzuatında ayrı bir hüküm bulamadık. Aracınızda hangi şartların aranacağını itfaiyenize ve belediyenize sorun.

Kayıt ve izin

Kayıt ve Onay Yönetmeliği'ne göre seyyar satış araçları gibi taşınabilir gıda işletmelerinde, ilgili kurumdan alınan izin belgesi işletme kayıt belgesi yerine kabul ediliyor. Aracı belediyenin kendisi işletecekse bu iznin kimden alınacağı yönetmelikte yazmıyor. İl ya da İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüze sorun. Mobil gıda işine dair genel çerçeveyi food truck yasal mı yazımızda anlattık.

Kamu alımı: 4734 sayılı Kanun'da okuduklarımız

Burada yalnızca mevzuat.gov.tr'deki kanun metninden okuduklarımızı özetliyoruz. Eşik değer ve limit vermiyoruz. Kanun metnindeki dipnotlar da güncel limitler için Kamu İhale Kurumu tebliğlerine yönlendiriyor.

Kanunun 2. maddesi kapsamı sayıyor. Genel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler listede. Kurumunuz bir dernek, vakıf ya da başka bir yapıysa hangi kurala tabi olduğunu satın alma ya da hukuk biriminize sorun.

İhale usullerinde temel kural 5. maddede. Açık ihale ve belli istekliler arasında ihale temel usuller, diğerleri yalnızca kanunda sayılan özel hallerde kullanılabiliyor. İş, eşik değerin altında kalmak için kısımlara bölünemiyor. Pazarlık usulünün sayıldığı hallerden biri, 21. maddeye göre doğal afet gibi ani ve beklenmeyen durumlarda ihalenin ivedi yapılmasının zorunlu olması.

Yaklaşık maliyeti 9. maddeye göre idare kendisi, fiyat araştırmasıyla belirliyor. Bu değer ihale ilanında yer almıyor.

Aracı tarif ederken en çok işinize yarayacak madde 12. madde. Teknik kriterler verimliliği ve işlevselliği sağlamaya yönelik olmalı, rekabeti engellememeli. Şartnamede belirli bir marka ya da model yazılamıyor. İstisna, teknik standart bulunmayan ya da teknik özelliğin belirlenemediği haller. Orada da "veya dengi" ifadesi şart.

Bizim okumamız şu: şartnameye cihaz markası yerine işlevsel değerleri yazın. Günlük öğün ve oturum sayısı, kazan hacmi, benmari göz sayısı, gaz ya da elektrik tercihi ve temiz ve atık su tankı hacmi bunlara örnek.

Afet görevi: TAMP'ta beslenme

AFAD'ın yayımladığı Türkiye Afet Müdahale Planı'na (TAMP) göre ulusal afet beslenme grubunun sorumlusu Türk Kızılay. Grubun destek çözüm ortakları arasında bakanlıkların yanında yerel yönetimler, STK'lar ve özel sektör de sayılıyor. Grubun görevleri arasında afet öncesinde yerel kapasitenin belirlenmesi, beslenme için gerekli tesislerin kurulması ve gıda dağıtım standartlarının belirlenmesi var.

Planda araç tasarımını doğrudan ilgilendiren bir cümle daha var. AFAD'ın ilan ettiği seviye 2, 3 ya da 4 olduğunda görevlendirilen ekipler "Minimum 72 saat" kendi kendine yetecek şekilde personel, araç ve gereç ile barınma ve beslenme gibi ihtiyaçlarını karşılıyor.

Beslenme grubunun kendi çalışma planını kamuya açık bir metin olarak bulamadık, bu yüzden içeriğine dayanmıyoruz. Bizim okumamız şu: aracınız il afet müdahale planında görev alacaksa yakıt, su ve kuru gıda depolamasını 72 saati düşünerek konuşun. Aracın planda nasıl yer alacağını il AFAD müdürlüğünüze sorun.

Teklif için hazırlamanız gerekenler

Projelerimiz, ihtiyaçların ve teknik gereksinimlerin netleştiği bir ön görüşmeyle başlıyor. Bu görüşmeye şu bilgilerle gelin:

• Günlük öğün sayısı, oturum sayısı ve porsiyon ölçüsü
• Menü: çorba, sulu yemek, pilav, ekmek ya da sadece sıcak tutma
• Araçta kaç kişinin çalışacağı
• Motorlu araç mı, çekme mi, bir yerde duracak bir mutfak mı
• Gaz ya da elektrik tercihi, sahada şebeke olup olmadığı
• Suyun nereden alınacağı, atık suyun nereye boşaltılacağı
• Afet görevine çıkıp çıkmayacağı
• Teslimat yeri ve araç adedi
• Varsa idarenizin taslak teknik şartnamesi

Sık sorulan sorular

Aşevi ne yapar?

TDK sözlüğüne göre aşevi, "yoksullara parasız yemek yedirilen veya dağıtılan yer". Yemek ücretsiz olsa da 5996 sayılı Kanun'un gıda işletmecisi tanımı, kâr amacı olsun olmasın kamu kurum ve kuruluşlarının yürüttüğü faaliyetleri de kapsıyor.

Mobil aşevi fiyatları neye göre değişir?

Tek bir fiyat yok, teklif aracın donanımına göre hazırlanıyor. Food truck imalatı sayfamızda yazdığımız gibi, jeneratör, şebeke bağlantısı ya da akü sistemi ile temiz ve atık su tanklarının kapasitesi teklife yansıyor. Yukarıdaki listeyle teklif formunu doldurabilirsiniz.

Mobil aşevi günde kaç kişiye yemek çıkarır?

Tek bir sayı yok. ABD'de FEMA mobil mutfakları günde 750'ye kadar öğünden 2.500'ün üzerine kadar dört tipe ayırıyor ve bu değerler iki oturumu kapsıyor. FEMA tipleri öğün sayısının yanında asgari ekibi de veriyor. Cihaz tarafında örneğin 150 litrelik bir kazan, üreticisine göre bir partide 640 adet 8 onsluk porsiyon çıkarıyor.

Belediye mobil mutfak aracını nasıl satın alır?

Belediyeler 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun kapsamında. Kanunda temel usuller açık ihale ve belli istekliler arasında ihale. Teknik şartnamede marka ya da model yazılamıyor. Usul ve limitler için satın alma biriminize danışın.

Kepez Belediyesi aracına benzer bir mobil mutfak planlıyorsanız öğün sayınızı, menünüzü ve aracın çalışacağı yerleri teklif formundan iletin. Önce sorularımızla size dönüyor, ardından çizim ve teklif gönderiyoruz. Aracın fotoğraflarını özel tasarım food truck sayfamızda görebilirsiniz.

İlgili rehberler

• Büfe Karavan Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? Sıfır ve İkinci El Karşılaştırması
• Food Truck Nedir? Yemek Kamyonu, Food Trailer ve Büfe Karavan Arasındaki Farklar
• Mobil Büfe Çeşitleri: Büfe Karavan, Seyyar Büfe ve Food Truck Farkları
• Konteyner Büfe ve Konteyner Kafe Açmak: Yer, İzin ve Model Seçimi

Kaynaklar

• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, md. 2, 4, 5, 9, 12, 18, 21
• 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, md. 3
• Gıda Hijyeni Yönetmeliği, md. 12
• Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik, md. 12
• AFAD, Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP)
• TDK Güncel Türkçe Sözlük, "aşevi"
• FEMA RTLT, Mobile Kitchen Unit (9-508-1271)
• FEMA RTLT, Field Kitchen Unit (9-508-1000)
• FDA Food Code 2026, 5-401.11
• Cleveland KEL-40-TSH teknik föyü
• Cleveland KGL-40-T teknik föyü
• Blodgett DFG-100-ES teknik föyü
• Blodgett DFG-ES kurulum ve kullanım kılavuzu
• Wells MOD400 ürün sayfası
• Generac, What Size Generator Do I Need?